Interview: Zoë Papaikonomou over de impact van haar expositie bij KADE40


Taal is overal om ons heen. In nieuwsberichten, in vluchtig gescande koppen, in online reacties waar we gedachteloos doorheen scrollen. We nemen elke dag enorme hoeveelheden taal tot ons, maar staan zelden stil bij de invloed die die woorden hebben op hoe we denken, kijken en oordelen. Met haar expositie bij KADE40 (11 februari – 15 maart 2025) vroeg Zoë Papaikonomou bezoekers om precies dat wel te doen.

De tentoonstelling (die nog steeds door het land reist) legt bloot hoe taal ongelijkwaardigheid kan versterken, maar ook hoe het kan bijdragen aan meer begrip en gelijke behandeling. Niet alleen voor journalisten of mediamakers, maar juist voor ons als nieuwsconsumenten. Hoe bewust zijn we van verhullende woorden? Wat doet een bepaalde formulering met onze beeldvorming? En hoe beïnvloedt taal de manier waarop we elkaar online aanspreken?

De expositie werd aangekondigd als de “eerste LinkedIn-expositie van Nederland”, en die titel maakte veel los. Door bezoekers letterlijk stil te laten staan bij woorden die ze dagelijks tegenkomen, ontstond een ruimte voor herkenning, reflectie en gesprek: over taal, macht en hoe we met elkaar omgaan. In dit interview blikken we met Zoë terug: op de impact van de expositie, de reacties van bezoekers en haar voortdurende inzet voor meer gelijkwaardigheid – in de media én daarbuiten.



Kun je vertellen wat jouw expositie bij KADE40 inhield?

Mijn expositie bij KADE40 is eigenlijk ontstaan vanuit wat ik al jaren op LinkedIn doe. Ik post daar veel over diversiteit, inclusie, gelijkwaardigheid en machtswerking, vaak vanuit mijn achtergrond als journalist. Een van de dingen die aansloeg, is dat ik nieuwskoppen herschrijf of ‘verbeter’, zodat je in één oogopslag ziet wat framing doet. 

Barry benaderde me met de vraag of we mijn werk rondom Internationale Vrouwendag op de muren van KADE40 konden exposeren. Iets waar ik zelf nooit aan had gedacht, omdat mijn werk voor mij vooral online bestaat. Samen hebben we gekeken welke vormen geschikt waren voor de ruimte: de herschreven nieuwskoppen, ‘we draaien het maar weer even om’, de ongelijkwaardigheidsbingo’s, mijn inspiratoren en de blokkeermuur. Zo ontstonden vijf thematische onderdelen.

Was het voor jou lastig om van plat werk naar iets dat echt ‘in de ruimte’ is te gaan?

Vooral het verbeteren van de nieuwskoppen is eenvoudig van vorm, maar juist daardoor zie je heel duidelijk wat er gebeurt. Dat bleek in de ruimte misschien nog wel krachtiger. Toen de eindredactiemuur eenmaal hing, met al die herschreven koppen naast elkaar, was ik er zelf ook even stil van: zo zie je pas echt wat beeldvorming doet. Offline werd het bijna confronterender, omdat je de herhaling van framing letterlijk voor je ziet. We hebben het zo opgezet dat het visueel direct duidelijk is, maar ook uitnodigt tot gesprek, met interactieve elementen zoals het zelf verbeteren van nieuwskoppen. Mooi was bijvoorbeeld hoe studenten aangaven dat ze door de expositie anders gingen nadenken, zoals over het vragen naar iemands achtergrond.

Wat gebeurde er met de expositie nadat deze bij KADE40 te zien was? 

Na KADE40 kwam er veel respons en daarmee ook nieuwe uitnodigingen. De expo reisde onder meer naar het stadsdeelkantoor in Amsterdam Zuidoost en naar Muziekgebouw Eindhoven, en stond recent van 3 maart tot 19 april in de Bibliotheek LocHal in Tilburg. Daarnaast lopen er gesprekken met onder andere Leeuwarden, de Radboud Universiteit en de gemeente Den Haag. De expositie blijft dus zeker nog de komende tijd rondreizen, zonder dat ik daar actief reclame voor heb gemaakt.

Op elke nieuwe locatie verandert en actualiseert de inhoud, en voeg ik nieuwe perspectieven toe. Ik werk daarbij graag met lokale inspiratoren, zodat elke editie weer iets eigens krijgt. Bij KADE40 lag de focus bijvoorbeeld sterk op vrouwenrechten. Normaal gesproken komen in mijn werk ook thema’s als racisme en de genocide in Gaza en de bezetting van Palestina nadrukkelijk terug, en inmiddels is die thematiek verder verbreed. Juist die groei en verbreding laten zien wat voor impact de expositie kan hebben.

Daarnaast komen op veel locaties ook scholieren en studenten langs, en zo draagt het offline bij aan gesprekken over taal, framing en ongelijkheid.

Hoe heb je alle publiciteit ervaren rondom en naar aanleiding van de expo bij KADE40?

Ik ben wel gewend om zo nu en dan publiciteit te krijgen rondom de boeken die ik heb geschreven, maar dit voelde toch weer anders. Ik was te gast bij de lokale omroep, bij Radio 1 en Villamedia wijdde er een groot artikel aan, daar was ik echt blij mee. Ik doe dit natuurlijk vooral voor de nieuwsconsumenten, maar eerlijk is eerlijk: ik hoop met dit werk ook wat mediacollega’s wakker te schudden. Villamedia is het vakblad voor journalisten en wordt goed gelezen, dus ik vond het heel prettig dat daar een serieus interview verscheen over wat ik aan het doen ben.

Ook in het AD kwam ik voorbij – dat was vrij hilarisch, want daar heb ik zelfs nog de kop aangepast. Mega meta dus! Die publiciteit helpt natuurlijk bij de zichtbaarheid, maar ook bij het serieuzer genomen worden van wat je maakt.

Wat is je verder bijgebleven aan de expositie bij KADE40?

Wat me vooral bijblijft, zijn de reacties van bezoekers die zeiden: ‘Ik kan nu niet meer op dezelfde manier naar het nieuws kijken.’ En ook het fysieke aspect van de expositie: als je alles bij elkaar ziet, denk je echt: jeetje, wat is beeldvorming machtig.

Daarnaast was het een hele mooie reis met Barry. Alle credits ook naar hem dat hij dit mogelijk heeft gemaakt. Het is mijn werk, maar het idee om het te exposeren kwam van hem. I love it when a plan comes together.

Wat misschien nog wel het mooiste is, is dat het verhaal daar niet ophield. De expositie draagt nog steeds bij aan gesprekken over taal in de publieke ruimte – vooral in relatie tot discriminatie en ongelijkwaardigheid.